Obsługa prawna dla firm AI i automatyzacji

AI Act i nowe obowiązki prawne dla firm wdrażających sztuczną inteligencję

Rozporządzenie UE w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) weszło w życie w 2024 r. i wprowadza w pełni obowiązujące przepisy dla firm tworzących i wdrażających systemy AI na terenie Unii Europejskiej. Regulacja opiera się na klasyfikacji ryzyka: systemy AI zakazane (np. scoring społeczny, systemy biometrycznej identyfikacji w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej), systemy wysokiego ryzyka (medycyna, transport, rekrutacja, wymiar sprawiedliwości) wymagające dokumentacji technicznej i rejestracji, systemy o ograniczonym ryzyku objęte obowiązkami przejrzystości oraz systemy minimalnego ryzyka. Każda firma musi zidentyfikować, do której kategorii należą jej produkty i jakie obowiązki z tego wynikają.

Kwestia odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez systemy AI jest jednym z najtrudniejszych zagadnień prawnych nowej epoki. Aktualnie stosuje się ogólne przepisy kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej, co w praktyce oznacza konieczność udowodnienia winy — trudne zadanie przy autonomicznych systemach AI. Unia Europejska pracuje nad dyrektywą o odpowiedzialności za AI, która ma wprowadzić domniemanie związku przyczynowego w pewnych przypadkach. Dostawcy systemów AI już teraz powinni konstruować umowy wdrożeniowe tak, by precyzyjnie rozdzielać odpowiedzialność między dostawcę, integratora i użytkownika końcowego.

Prawo autorskie do treści generowanych przez AI to zagadnienie, które wciąż budzi kontrowersje w Polsce i na poziomie UE. Zgodnie z polską ustawą o prawie autorskim, ochroną objęte są wyłącznie utwory będące wynikiem twórczości człowieka. Treści generowane samodzielnie przez AI — bez istotnego wkładu twórczego człowieka — nie korzystają z ochrony prawnoautorskiej. Oznacza to, że firmy budujące produkty oparte na generatywnej AI nie mogą automatycznie chronić wyników jej pracy jako swoich dzieł. Natomiast kwestia, czy dane treningowe użyte do budowy modelu naruszają prawa autorskie właścicieli treści pobranych z internetu, jest przedmiotem licznych postępowań sądowych i debat regulacyjnych w USA i UE.

RODO w kontekście systemów AI nakłada szczególne obowiązki, zwłaszcza gdy AI podejmuje decyzje wywierające istotny wpływ na osoby fizyczne. Art. 22 RODO przyznaje osobom prawo do niepodlegania decyzjom opartym wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, chyba że jest to niezbędne do zawarcia umowy lub dopuszczone przepisami. Firmy wykorzystujące AI do profilowania klientów, scoringu kredytowego lub automatycznej rekrutacji muszą zapewnić możliwość żądania ludzkiej weryfikacji decyzji. Ponadto trenowanie modeli na danych osobowych wymaga właściwej podstawy prawnej, a dane osobowe w zbiorach treningowych muszą być bezpiecznie anonimizowane lub pseudonimizowane.