Artykuł 730 Kodeksu postępowania cywilnego umożliwia udzielenie zabezpieczenia w każdej sprawie cywilnej — zarówno w toku postępowania sądowego, jak i przed wytoczeniem powództwa. Zabezpieczenie przed wszczęciem postępowania jest szczególnie wartościowe: pozwala „zamrozić" majątek dłużnika w momencie, gdy jeszcze o nim nie wie, że jego wierzyciel planuje działania prawne. Dłużnik uprzedzony o zbliżającym się pozwie może szybko przenosić majątek na osoby trzecie lub go ukrywać. Właściwie złożony wniosek o zabezpieczenie może temu zapobiec.
Przesłanki udzielenia zabezpieczenia
Artykuł 7301 § 1 KPC wskazuje dwie kumulatywne przesłanki zabezpieczenia: uprawdopodobnienie roszczenia (nie udowodnienie — wystarczy pokazać, że roszczenie jest prawdopodobne) oraz uprawdopodobnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny istnieje, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego wyroku albo osiągnięcie celu postępowania.
W sprawach o roszczenia pieniężne interes prawny jest domniemany (art. 7301 § 2 KPC) — wierzyciel nie musi go szczegółowo uzasadniać. Wystarczy uprawdopodobnić roszczenie. Domniemanie interesu prawnego ułatwia udzielenie zabezpieczenia w sprawach o zapłatę, choć sądy weryfikują, czy sytuacja dłużnika rzeczywiście stwarza zagrożenie niemożliwości wykonania wyroku.
Uprawdopodobnienie roszczenia — w odróżnieniu od udowodnienia — jest standardem niższym. Sąd nie bada sprawy co do meritum. Wnioskodawca musi przedstawić dokumenty wskazujące na istnienie roszczenia: umowę, faktury, wezwanie do zapłaty, korespondencję potwierdzającą zobowiązanie. Decyzja o zabezpieczeniu następuje zazwyczaj w ciągu kilku dni od złożenia wniosku — często bez wysłuchania strony przeciwnej (postanowienie wydawane ex parte).
Sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych
Artykuł 747 KPC przewiduje szereg sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych: zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego lub innych wierzytelności; obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową; ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym; zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości (wpis do księgi wieczystej); ustanowienie zakazu zbywania udziałów lub akcji w spółce.
Najszybciej i najczęściej stosowanym sposobem jest zajęcie rachunku bankowego lub zakaz zbywania nieruchomości. Zajęcie rachunku bankowego blokuje środki na koncie dłużnika — do wysokości zabezpieczonej kwoty — natychmiast po doręczeniu postanowienia bankowi. Dłużnik traci kontrolę nad tymi środkami do czasu uchylenia lub zmiany zabezpieczenia.
Hipoteka przymusowa jest skuteczna przy dłużnikach posiadających nieruchomości. Wierzytelność wpisana do hipoteki jest egzekwowana z pierwszeństwem przed późniejszymi wierzycielami (hipotecznymi i osobistymi). Wniosek o wpis hipoteki przymusowej złożony przez komornika na podstawie postanowienia sądu trafia do wydziału ksiąg wieczystych i jest tam ujawniany w ciągu kilku dni.
1. Przygotuj wniosek do sądu z uprawdopodobnieniem roszczenia (umowa, faktura, wezwanie do zapłaty).
2. Wskaż sposób zabezpieczenia i uzasadnij interes prawny.
3. Złóż wniosek do sądu właściwego dla przyszłego powództwa.
4. Po udzieleniu zabezpieczenia — masz 2 tygodnie na wniesienie pozwu (art. 733 KPC), inaczej zabezpieczenie upada.
5. Komornik wykonuje postanowienie sądu — zajmuje konto lub nieruchomość.
Wniosek zabezpieczający ex parte — kiedy bez wiedzy dłużnika
W sprawach pilnych lub gdy istnieje ryzyko ukrycia majątku przez dłużnika, sąd może wydać postanowienie o zabezpieczeniu bez wysłuchania strony przeciwnej (art. 735 KPC). Jest to tzw. zabezpieczenie ex parte. Postanowienie doręcza się dłużnikowi dopiero po jego wykonaniu — tzn. po zajęciu rachunku lub wpisaniu hipoteki. Do tego czasu dłużnik nie wie, że jest prowadzone postępowanie zabezpieczające.
Zabezpieczenie ex parte jest standardem w sprawach windykacyjnych, gdy istnieje ryzyko wyprowadzania majątku. Kancelaria Cenkier w Lublinie regularnie korzysta z tej procedury dla klientów, którzy mają silne dowody roszczenia i obawiają się działań dłużnika. Czas od złożenia wniosku do wykonania zabezpieczenia wynosi niekiedy zaledwie 2-3 dni robocze.
Dłużnikowi, który uznaje zabezpieczenie za niesłuszne, przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie. Rozpatrzenie zażalenia trwa zazwyczaj kilka tygodni — w tym czasie zabezpieczenie pozostaje w mocy.
Kaucja abutywna i odpowiedzialność wnioskodawcy
Artykuł 746 KPC przewiduje, że obowiązany może żądać od wnioskodawcy naprawienia szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia, jeżeli powództwo okazało się bezzasadne lub zostało cofnięte. Oznacza to, że wnioskodawca ponosi ryzyko finansowe, jeśli złożył wniosek o zabezpieczenie bezpodstawnie — np. przy roszczeniu, które później okazało się nieistniejące lub przedawnione. Sąd może zobowiązać wnioskodawcę do złożenia kaucji jako warunku udzielenia zabezpieczenia, szczególnie gdy roszczenie jest sporne lub mało uprawdopodobnione.
Ryzyko odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną nieuzasadnionym zabezpieczeniem to jeden z powodów, dla których wniosek powinien być przygotowany starannie i w oparciu o silne dowody. Wnioskodawca, który uzyska zabezpieczenie, a następnie przegra sprawę — może sam stać się pozwanym w sprawie o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną blokadą konta lub wpisem hipoteki.
Wykonanie zabezpieczenia — rola komornika
Postanowienie sądu o zabezpieczeniu jest wykonywane przez komornika sądowego, któremu wierzyciel przekazuje odpis postanowienia. Komornik w ciągu kilku godzin może zajść w bank, złożyć zajęcie rachunku i zablokować środki dłużnika. Prędkość i skuteczność działania komornika ma kluczowe znaczenie — jeśli dłużnik dowie się o postanowieniu zanim komornik je wykona, może zdążyć wypłacić gotówkę lub przelać środki.
Dlatego wierzyciel powinien mieć komornika gotowego do działania jeszcze przed złożeniem wniosku do sądu — albo działać możliwie szybko po otrzymaniu postanowienia. Zbędne opóźnienia między postanowieniem a jego wykonaniem dają dłużnikowi czas na reakcję. Niestety, w praktyce termin "niezwłoczne doręczenie postanowienia komornikowi" bywa różnie rozumiany.
Kiedy zabezpieczenie upada i co wtedy
Artykuł 736 § 4 KPC i art. 744 KPC wskazują, że zabezpieczenie upada m.in.: gdy powód nie wniósł pozwu w terminie 2 tygodni od jego udzielenia (przy zabezpieczeniu przed wszczęciem postępowania); gdy powód cofnął pozew lub sprawę umorzono; gdy uchylenie zabezpieczenia orzekł sąd na wniosek obowiązanego. Wierzyciel powinien natychmiast po udzieleniu zabezpieczenia wnieść pozew i dbać o to, by postępowanie nie zostało zawieszone ani umorzone — bo to automatycznie uchyla zabezpieczenie.
Powiązane strony