Wygrałeś sprawę frankową? Sprawdź, dlaczego bank i tak może odmówić Ci nowego kredytu

Kredytobiorca wygrywa prawomocnie sprawę o unieważnienie umowy kredytu frankowego - sąd uznaje umowę za nieważną od samego początku, bank musi zwrócić wpłacone raty, a kredytobiorca zwraca kwotę wypłaconego kapitału. Wydaje się, że to koniec problemów. Kilka miesięcy później kredytobiorca składa wniosek o nowy kredyt hipoteczny na zakup innej nieruchomości - i słyszy odmowę, bo w Biurze Informacji Kredytowej wciąż figuruje historia dawnego kredytu frankowego, a hipoteka zabezpieczająca unieważnioną umowę nadal formalnie widnieje w księdze wieczystej, mimo że umowa, którą zabezpieczała, prawnie przestała istnieć.

Unieważnienie umowy kredytu frankowego, choć stanowi ogromny sukces prawny i finansowy dla kredytobiorcy, nie kończy się automatycznie na wydaniu prawomocnego wyroku. Pełne "wyzerowanie" sytuacji kredytobiorcy wymaga jeszcze kilku formalnych kroków - rozliczenia wzajemnych roszczeń z bankiem, wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej oraz aktualizacji danych w Biurze Informacji Kredytowej - a dopóki te kroki nie zostaną dopełnione, zdolność kredytowa frankowicza może pozostawać ograniczona, mimo formalnie wygranej sprawy.

Podstawa prawna: skutki unieważnienia umowy kredytu

Unieważnienie umowy kredytu frankowego następuje najczęściej na podstawie art. 385(1) § 1 Kodeksu cywilnego (abuzywność klauzul indeksacyjnych lub denominacyjnych) w związku z art. 58 § 1 KC, co prowadzi do uznania umowy za nieważną od samego początku (ex tunc). Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest obowiązek wzajemnego zwrotu świadczeń przez obie strony na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i n. KC w związku z art. 410 KC) - bank zwraca kredytobiorcy sumę wpłaconych rat, a kredytobiorca zwraca bankowi kwotę wypłaconego kapitału kredytu.

Zgodnie z dominującą linią orzeczniczą, w tym uchwałą Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21), w przypadku nieważności umowy kredytu każda ze stron ma samodzielne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia (tzw. teoria dwóch kondykcji), co oznacza, że rozliczenie między stronami nie następuje automatycznie z mocy wyroku, lecz wymaga aktywnego działania - potrącenia wzajemnych wierzytelności lub faktycznego wzajemnego zwrotu środków.

Kwestią odrębną od samego rozliczenia świadczeń jest wykreślenie hipoteki zabezpieczającej unieważnioną umowę kredytu z księgi wieczystej nieruchomości. Zgodnie z art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, jednak samo wygaśnięcie hipoteki z mocy prawa nie oznacza automatycznego usunięcia wpisu z księgi wieczystej - wymaga to złożenia wniosku o wykreślenie do sądu wieczystoksięgowego, na podstawie prawomocnego wyroku oraz zwykle dodatkowo zgody banku (tzw. kwitu mazalnego) lub - w razie odmowy banku - odrębnego postępowania sądowego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W zakresie danych przetwarzanych przez Biuro Informacji Kredytowej, podstawą prawną jest ustawa Prawo bankowe (art. 105 i n.) oraz przepisy RODO - bank, jako administrator danych przekazywanych do BIK, ma obowiązek zaktualizować status zobowiązania po prawomocnym wyroku unieważniającym umowę, jednak w praktyce proces ten nie zawsze następuje automatycznie i bez opóźnień, co wymaga aktywnego monitorowania przez kredytobiorcę.

Trzy formalności, o których frankowicze zapominają po wygranej

Wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej

Prawomocny wyrok unieważniający umowę kredytu nie powoduje automatycznego wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej - wpis pozostaje widoczny dla każdego, kto sprawdza stan prawny nieruchomości, w tym dla innego banku analizującego wniosek kredytowy zabezpieczony na tej samej nieruchomości. Formalne wykreślenie wymaga złożenia stosownego wniosku do sądu wieczystoksięgowego, zwykle wraz z oświadczeniem banku o zgodzie na wykreślenie (kwitem mazalnym) - jeśli bank odmawia jego wydania, konieczne może być odrębne postępowanie sądowe.

Aktualizacja wpisu w Biurze Informacji Kredytowej

Historia spłat kredytu frankowego, w tym ewentualne opóźnienia sprzed lat, pozostaje widoczna w BIK, dopóki bank nie zaktualizuje statusu zobowiązania w związku z prawomocnym wyrokiem unieważniającym umowę. Kredytobiorca powinien aktywnie monitorować, czy taka aktualizacja nastąpiła, i w razie potrzeby złożyć do banku reklamację lub wniosek o korektę danych przekazywanych do BIK.

Rozliczenie wzajemnych roszczeń stron

Dopóki wzajemne roszczenia banku i kredytobiorcy (zwrot kapitału przez kredytobiorcę i zwrot rat przez bank) nie zostaną formalnie rozliczone - poprzez potrącenie, ugodę lub faktyczny zwrot środków - sytuacja finansowa kredytobiorcy pozostaje w pewnym zawieszeniu, co inny bank analizujący zdolność kredytową może interpretować jako dodatkowe ryzyko, zwłaszcza jeśli nie ma jasnego dokumentu potwierdzającego zakończenie rozliczeń.

Ryzyka dla kredytobiorcy

Pierwszym ryzykiem jest złożenie wniosku o nowy kredyt hipoteczny bez wcześniejszego wykreślenia hipoteki zabezpieczającej unieważnioną umowę z księgi wieczystej - bank analizujący wniosek, widząc nierozliczoną hipotekę na innej nieruchomości, może ocenić to jako dodatkowe obciążenie lub niejasność w sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nawet jeśli formalnie zabezpieczona wierzytelność już nie istnieje.

Drugie ryzyko dotyczy nieaktualnych danych w BIK - jeśli bank, z którym toczył się spór, nie zaktualizował statusu zobowiązania po wyroku, historia kredytowa frankowicza może wciąż wykazywać dawne opóźnienia w spłatach sprzed lat sporu, co negatywnie wpływa na scoring kredytowy w innym banku, mimo że umowa, z której te opóźnienia wynikały, została prawomocnie unieważniona.

Trzecie ryzyko to brak formalnego dokumentu potwierdzającego zakończenie wzajemnych rozliczeń z bankiem, z którym toczył się spór - inny bank, analizując zdolność kredytową, może zażądać wyjaśnień co do statusu tych rozliczeń, a ich brak lub niejasność mogą wydłużyć lub utrudnić proces przyznania nowego kredytu.

Czwarte ryzyko dotyczy sytuacji, w której bank będący stroną unieważnionej umowy zgłosił roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału i sprawa ta wciąż się toczy - dopóki nie zapadnie prawomocne rozstrzygnięcie w tym zakresie, kredytobiorca może być traktowany przez inny bank jako obciążony potencjalnym, choć w praktyce mało prawdopodobnym do uwzględnienia, zobowiązaniem.

Przykład z praktyki

Kredytobiorca, który po pięcioletnim procesie uzyskał prawomocny wyrok unieważniający umowę kredytu frankowego z 2008 roku, rozliczył się z bankiem poprzez wzajemne potrącenie należności - bank uznał, że kwota wpłaconych przez kredytobiorcę rat przewyższała kwotę wypłaconego kapitału, w związku z czym to bank dopłacił kredytobiorcy różnicę. Kredytobiorca, mylnie zakładając, że na tym formalności się kończą, złożył po kilku miesiącach wniosek o kredyt hipoteczny na zakup nowej nieruchomości w innym banku.

Bank rozpatrujący wniosek odmówił przyznania kredytu, wskazując dwa powody: po pierwsze, w księdze wieczystej poprzedniej nieruchomości kredytobiorcy wciąż figurował wpis hipoteki zabezpieczającej unieważnioną umowę (mimo zakończonego rozliczenia finansowego, bank-strona sporu nie złożył jeszcze dokumentów do wykreślenia), po drugie, w BIK wciąż widniała nieaktualna historia spłat sprzed lat sporu sądowego, obejmująca okres, w którym kredytobiorca - w ramach strategii procesowej - zaprzestał spłaty rat kredytu, co technicznie zostało odnotowane jako opóźnienie.

Kredytobiorca musiał najpierw złożyć wniosek o wykreślenie hipoteki (uzyskując od banku wymagany kwit mazalny) oraz formalną reklamację do BIK z żądaniem aktualizacji statusu zobowiązania na podstawie prawomocnego wyroku, załączając jego kopię. Dopiero po dopełnieniu tych formalności, trwających łącznie około czterech miesięcy, kredytobiorca ponownie złożył wniosek o kredyt hipoteczny, tym razem rozpatrzony pozytywnie. Do najczęstszych błędów, które opóźniają odzyskanie pełnej zdolności kredytowej, należą:

• Zaniechanie złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej po zakończeniu sprawy
• Brak weryfikacji aktualności danych w BIK po prawomocnym wyroku
• Zbyt pospieszne składanie wniosku o nowy kredyt bez uprzedniego uporządkowania formalności
• Nieposiadanie dokumentu jednoznacznie potwierdzającego zakończenie wzajemnych rozliczeń z bankiem
• Nieświadomość, że techniczne "opóźnienia" w spłacie w trakcie trwania sporu mogą pozostać widoczne w historii kredytowej

Co zrobić krok po kroku po wygranej sprawie frankowej

Bezpośrednio po uzyskaniu prawomocnego wyroku

• Ustal z bankiem sposób rozliczenia wzajemnych roszczeń (potrącenie, wzajemny zwrot środków) i uzyskaj pisemne potwierdzenie zakończenia rozliczeń.
• Wystąp do banku o wydanie zgody na wykreślenie hipoteki (kwitu mazalnego) i złóż wniosek o wykreślenie do sądu wieczystoksięgowego.
• Skontaktuj się z bankiem w sprawie aktualizacji danych przekazywanych do Biura Informacji Kredytowej.

Przed złożeniem wniosku o nowy kredyt

• Pobierz własny raport z BIK i sprawdź, czy historia dotycząca unieważnionej umowy została prawidłowo zaktualizowana.
• Zweryfikuj w księdze wieczystej poprzedniej nieruchomości, czy hipoteka została faktycznie wykreślona.
• Przygotuj kopię prawomocnego wyroku oraz dokumentację potwierdzającą rozliczenie z bankiem, na wypadek pytań ze strony nowego kredytodawcy.

Checklista dla frankowicza po wygranej sprawie

Wygrana sprawa to początek, nie koniec formalności

Prawomocny wyrok unieważniający umowę kredytu frankowego to fundamentalny sukces, ale pełne odzyskanie zdolności kredytowej wymaga jeszcze kilku formalnych kroków - rozliczenia z bankiem, wykreślenia hipoteki i aktualizacji danych w BIK. Pominięcie tych kroków, choć nie podważa samego wyroku, może realnie opóźnić lub utrudnić uzyskanie nowego finansowania.

Czy po wygranej sprawie frankowej zadbałeś już o formalne wykreślenie hipoteki i aktualizację historii w Biurze Informacji Kredytowej?