Przedsiębiorstwo jako przedmiot obrotu — art. 551 KC
Przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 KC to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje w szczególności: oznaczenie indywidualizujące (firma), własność nieruchomości i ruchomości (maszyny, urządzenia, środki transportu), prawa z umów najmu i dzierżawy, wierzytelności, środki pieniężne, licencje i prawa własności intelektualnej, księgi i dokumenty, tajemnice handlowe, know-how, bazę klientów. Sprzedaż przedsiębiorstwa to nie to samo co sprzedaż udziałów w spółce (share deal) — przy sprzedaży udziałów zmienia się właściciel spółki, a spółka nadal istnieje z tym samym majątkiem i zobowiązaniami.
Co nie przechodzi na nabywcę automatycznie
Z mocy prawa na nabywcę przedsiębiorstwa nie przechodzą: zobowiązania (długi) związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa — wymagają one zgody wierzycieli na przejęcie długu (art. 519 KC). Jednak nabywca ponosi solidarną odpowiedzialność za te długi z art. 554 KC — wierzyciel może wybrać czy egzekwować od zbywcy czy nabywcy. Umowy wymagające zgody na przeniesienie (klauzule anty-cesyjne): jeśli umowa zawiera zakaz cesji lub przeniesienia bez zgody drugiej strony — wymagana jest jej pisemna zgoda. Bez niej umowa przechodzi, ale strona może ją wypowiedzieć lub żądać naprawienia szkody.
Solidarna odpowiedzialność nabywcy za długi zbywcy (art. 554 KC)
To jedno z największych ryzyk transakcji asset deal: nabywca odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o zobowiązaniach mimo zachowania należytej staranności. Ograniczenie: do wartości nabytego przedsiębiorstwa według ceny nabycia. Jak ograniczyć ryzyko: due diligence, inwentarz zobowiązań jako element umowy, oświadczenie zbywcy o braku ukrytych zobowiązań, kaucja na poczet ujawnionych długów, klauzula indemnifikacyjna (zbywca zobowiązuje się do spłaty długów lub odszkodowania).
Pracownicy — art. 231 KP
Sprzedaż przedsiębiorstwa jest przejściem zakładu pracy lub jego części w rozumieniu art. 231 KP. Skutek: wszyscy pracownicy stają się pracownikami nabywcy z dniem sprzedaży, bez konieczności podpisywania nowych umów o pracę, na tych samych warunkach. Nabywca informuje pracowników (na piśmie, co najmniej 30 dni przed) o warunkach przejęcia. Pracownik może w ciągu 2 miesięcy od przejęcia rozwiązać umowę za 7-dniowym ostrzeżeniem.
Due diligence przed zakupem przedsiębiorstwa
Minimalne badanie due diligence powinno obejmować: analiza zobowiązań (KRS — czy nie ma postępowań sądowych lub upadłościowych, KRZ — Krajowy Rejestr Zadłużonych, zaświadczenia ZUS i US o niezaleganiu), przegląd umów (kluczowe kontrakty z klientami i dostawcami, klauzule zakazu cesji), stan własności nieruchomości (KW, hipoteki, obciążenia), prawa własności intelektualnej (znaki towarowe, licencje, własność oprogramowania), sprawozdania finansowe za ostatnie 3 lata, wszystkie aktywne postępowania sądowe.
Forma umowy sprzedaży przedsiębiorstwa
Forma zależy od składu przedsiębiorstwa: jeśli w skład wchodzi nieruchomość — wymagana forma aktu notarialnego, w przeciwnym razie wystarczy forma pisemna (choć notarialna zwiększa bezpieczeństwo). Umowa powinna zawierać: dokładny wykaz składników (inwentarz), cenę z podziałem na poszczególne składniki (dla celów podatkowych), oświadczenia zbywcy o braku ukrytych zobowiązań, klauzulę indemnifikacyjną, zapewnienia i gwarancje zbywcy.
Podatki przy sprzedaży przedsiębiorstwa
PCC: 2% wartości rynkowej poszczególnych składników (jeśli transakcja nie jest opodatkowana VAT). VAT: sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części jest wyłączona z VAT (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Podatek dochodowy: zbywca rozlicza zysk ze sprzedaży; nabywca nabywa składniki w wartości zakupu dla celów amortyzacji.
Podsumowanie
Sprzedaż przedsiębiorstwa to transakcja wymagająca starannego przygotowania prawnego i podatkowego. Kluczowe jest: przeprowadzenie due diligence, inwentaryzacja zobowiązań i zawarcie szczegółowych gwarancji i zapewnień w umowie. Warto zaangażować prawnika i doradcę podatkowego już na etapie negocjacji struktury transakcji.
Powiązane strony