PPWR i zakaz folii na owoce i warzywa poniżej 1,5 kg od 2030 r.: co musi zrobić sieć handlowa już teraz

Nie mamy czasu, przygotowania muszą się zacząć już dziś

Słyszymy to regularnie od kierowników sieci handlowych: „Zakaz folii na owoce i warzywa dopiero od 2030 roku. Mamy czas".

To błąd strategiczny.

Rozporządzenie PPWR (ang. Packaging and Packaging Waste Regulation, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r., Dz.U. UE L 2025/40 z 22.01.2025) weszło w życie 11 lutego 2025 roku i obowiązuje bezpośrednio, bez potrzeby transpozycji do prawa polskiego. Większość jego przepisów stosuje się od 12 sierpnia 2026 roku, a sam zakaz foliowania owoców i warzyw poniżej 1,5 kg zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2030 roku. Przygotowania infrastrukturalne i umowne powinny jednak ruszyć znacznie wcześniej, ponieważ zmiana sposobu pakowania (lub całkowite przejście na sprzedaż luzem) wymaga:

• inwestycji w wagi elektroniczne, etykieciarki i systemy separacji towarów (np. produkty ekologiczne od konwencjonalnych),
• renegocjacji umów z dostawcami zagranicznymi i krajowymi pakowalniami,
• audytu całego asortymentu pakowanych owoców i warzyw,
• dostosowania procesów logistycznych i systemów IT w centrach dystrybucji.

To nie dzieje się w cztery miesiące przed terminem. To wieloletnia transformacja logistyczna.

Co dokładnie zakazuje PPWR? Art. 25 i Załącznik V

Zakaz wynika z art. 25 PPWR w powiązaniu z Załącznikiem V do rozporządzenia. Precyzyjnie: zakazane będzie wprowadzanie do obrotu jednorazowych opakowań z tworzywa sztucznego dla świeżych, nieprzetworzonych owoców i warzyw o masie poniżej 1,5 kg.

Przez „jednorazowe opakowania z tworzywa sztucznego" należy rozumieć w szczególności:

• foliowe torebki, worki i siatki,
• foliowe lub plastikowe tacki do produktów wagowych,
• pojemniki z PET, PP lub innego tworzywa sztucznego do pakowania czereśni, winogron, pomidorków koktajlowych, zieleniny itp.

Dla opakowań powyżej 1,5 kg ten konkretny zakaz nie obowiązuje, choć produkty te pozostają objęte pozostałymi wymogami PPWR (recyklowalność, minimalny udział recyklatu, etykietowanie).

Kalendarz obowiązków

| Data | Obowiązek | |------|-----------| | 11.02.2025 | Wejście w życie PPWR (data początkowa, z której liczone są kolejne terminy) | | 12.08.2026 | Początek stosowania większości przepisów PPWR (m.in. zakaz PFAS w opakowaniach na żywność, obowiązki dokumentacyjne) | | 12.02.2027 | Termin dla państw członkowskich na ustanowienie i notyfikowanie krajowych przepisów o sankcjach za naruszenia PPWR | | 01.01.2030 | Zakaz wprowadzania do obrotu jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych na owoce/warzywa poniżej 1,5 kg (art. 25, Zał. V), a także eco-design, minima recyklatu PCR, zharmonizowane etykiety i limit pustej przestrzeni (50%) |

Wyjątki, tu leży sedno dla sieci handlowych

Załącznik V przewiduje wyjątki od zakazu, gdy opakowanie jest funkcjonalnie uzasadnione. Sieć może więc legalnie opakować owoce lub warzywa poniżej 1,5 kg, jeśli wykaże, że opakowanie jest niezbędne z jednego z poniższych powodów:

1. Ograniczanie utraty wody lub jędrności produktu. Dotyczy asortymentu szybko więdnącego (liście sałaty, szpinak, zioła, mikroliście). Kluczowe jest udokumentowanie, że bez opakowania produkt traci przydatność handlową w krótkim czasie.
2. Ograniczanie ryzyka mikrobiologicznego, czyli ochrona produktów szczególnie wrażliwych na zanieczyszczenie.
3. Ochrona przed uszkodzeniami fizycznymi i wstrząsami, np. jagody, truskawki, maliny, winogrona, które łatwo ulegają zgnieceniu w transporcie i przy obsłudze na sali sprzedaży.
4. Ograniczanie utleniania, gdy kontakt z powietrzem powoduje szybkie ciemnienie produktu.
5. Produkty ekologiczne. Załącznik V pozwala zachować opakowanie tam, gdzie służy ono odróżnieniu produktów ekologicznych w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2018/848 od produktów konwencjonalnych. To praktycznie istotny wyjątek dla sieci prowadzących równolegle sprzedaż BIO i konwencjonalną, wymaga jednak spójnej dokumentacji wewnętrznej (procedury separacji na magazynie i na sali sprzedaży, instrukcje dla obsługi kas).

Każdy wyjątek trzeba udokumentować. W praktyce oznacza to: specyfikacje techniczne produktu od dostawcy, certyfikaty (w przypadku BIO), a przy przesłankach 1 i 3 także dane lub badania potwierdzające tempo utraty jakości bądź podatność na uszkodzenia. Ciężar wykazania przesłanki spoczywa na podmiocie wprowadzającym opakowany produkt do obrotu.

Niepewność interpretacyjna, ryzyko dla sieci

Do momentu pojawienia się szczegółowych wytycznych i aktów wykonawczych Komisji Europejskiej sieci handlowe i ich dostawcy muszą samodzielnie oceniać, czy dane opakowanie mieści się w wyjątkach z Załącznika V. Treść rozporządzenia posługuje się pojęciami ocennymi („niezbędne do uniknięcia utraty wody"), a brak listy przykładowych formatów i asortymentów zwiększa ryzyko rozbieżnych ocen podczas kontroli.

Dlatego już teraz warto mieć gotową dokumentację oraz umowy z dostawcami, które jednoznacznie określają, kto odpowiada za zgodność opakowania z PPWR: sieć czy dostawca.

Co robimy już teraz: pięć praktycznych kroków

1. Audyt asortymentu

Zmapuj wszystkie pozycje owoców i warzyw pakowanych poniżej 1,5 kg. Dla każdej zadaj trzy pytania:

• Czy to opakowanie jest funkcjonalnie uzasadnione (którą z pięciu przesłanek)?
• Czy mamy dokumentację od dostawcy potwierdzającą to uzasadnienie?
• Czy możemy przejść na sprzedaż luzem albo na materiały alternatywne (papier, celuloza)?

2. Renegocjacja umów z dostawcami

Uściślij w umowach handlowych:

• kto odpowiada za zgodność opakowania z PPWR (dostawca czy sieć),
• kto ponosi koszty przejścia na nowe opakowania do 1.01.2030,
• jakie dokumenty (certyfikaty, badania, deklaracje zgodności) dostawca musi dostarczać i w jakim terminie.

Ma to szczególne znaczenie dla sieci, które pakują owoce i warzywa pod marką własną we własnych centrach dystrybucji. W takim modelu sieć może zostać uznana za producenta w rozumieniu PPWR i przejąć pełną odpowiedzialność za zgodność opakowania.

3. Inwestycja w infrastrukturę sprzedaży luzem

Wagi elektroniczne, etykieciarki, stoiska na produkty bez opakowań, systemy IT rozróżniające asortyment ekologiczny od konwencjonalnego. To realny CAPEX, który trzeba zaplanować z kilkuletnim wyprzedzeniem, wspólnie z działami IT i logistyki.

4. Monitoring prac nad UC100 i niezależność PPWR

Polska ustawa wdrażająca (projekt UC100, nowelizacja ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi) pozostaje w pracach rządowych. Ma wyznaczyć organy nadzoru, taryfikator kar administracyjnych oraz zreformować system ROP i ekomodulację opłat. Projekt budzi zastrzeżenia organizacji branżowych, przede wszystkim co do kosztów planowanej reformy ROP i realności terminów wdrożenia.

Śledź postęp prac, bo ustawa może doprecyzować obowiązki dokumentacyjne i wysokość sankcji. Pamiętaj jednak: PPWR stosuje się bezpośrednio, niezależnie od stanu prac nad UC100. Argument „czekamy na polską ustawę" nie chroni przedsiębiorcy.

5. Plan wygaszania zapasów opakowań

PPWR nie reguluje wprost losu opakowań wyprodukowanych lub nabytych przed 1 stycznia 2030 r., a niesprzedanych po tej dacie. To typowy problem przejściowy każdej zmiany regulacyjnej i do czasu wyjaśnienia należy go traktować jako ryzyko.

Rekomendacja dla sieci:

• monitoruj komunikaty i wytyczne Komisji Europejskiej oraz treść uchwalonej wersji UC100,
• już teraz mapuj zapasy foliowych opakowań na produkty poniżej 1,5 kg (wolumeny, dostawcy, rotacja),
• zaplanuj wygaszanie tych zapasów na lata 2027-2029, zamiast odpisywać je jednorazowo.

Kary, co grozi?

Sankcje za naruszenia PPWR ustalają państwa członkowskie. Termin ich ustanowienia i notyfikacji Komisji to 12 lutego 2027 roku. W Polsce mają je wprowadzić przepisy projektowane w ramach UC100.

Zgodnie z założeniami projektu UC100 kary administracyjne mają sięgać do 1 000 000 zł, m.in. za brak wymaganej dokumentacji technicznej, brak oceny recyklowalności, brak lub nieprawidłowe etykiety oraz naruszenia limitów PFAS. Ostateczna wysokość i katalog kar zależą od brzmienia uchwalonej ustawy.

Niezależnie od kar pieniężnych realne są sankcje rynkowe: nakaz wycofania produktu z obrotu, wstrzymanie sprzedaży oraz zatrzymanie towaru na granicy. Nadzór rynku sprawują krajowe organy państw członkowskich na zasadach rozporządzenia (UE) 2019/1020.

Rola organów nadzoru

Kontrole będą prowadzić:

• Inspekcja Handlowa i UOKiK na poziomie detalu (półki, magazyny sieci, etykiety, formaty opakowań),
• WIOŚ i GIOŚ w zakresie recyklingu, wpisów do BDO i obowiązków w systemie ROP,
• Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) przy kontroli importu owoców i warzyw z państw trzecich, pakowanych już u źródła w opakowania niezgodne z PPWR.

Kontrola zazwyczaj rozpoczyna się od żądania dokumentów (deklaracja zgodności UE, dokumentacja techniczna, certyfikaty dostawców, uzasadnienia funkcjonalne opakowania), zanim inspektor pojawi się w magazynie.

Czy to grozi bankructwem sieci? Nie, ale wymaga planowania

Zakaz folii na owoce i warzywa poniżej 1,5 kg to kolejny etap regulacji gospodarki opakowaniami w UE. Przejście na sprzedaż luzem lub na opakowania alternatywne jest wykonalne, ale wymaga czasu, inwestycji i zmian umownych. Czekanie do 2029 roku to prosta droga do chaosu logistycznego i strat finansowych.

Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Cenkier zajmuje się przepisami PPWR dla sektora handlu i produkcji. Oferujemy:

• Audyt compliance: czy Twoja sieć jest gotowa na 1.01.2030?
• Harmonogram wdrażania: plan przejścia na nowe opakowania lub sprzedaż luzem z podziałem na etapy.
• Aneksy do umów: zapisy z dostawcami jasno definiujące odpowiedzialność za zgodność z PPWR.
• Wsparcie przy kontroli: przygotowanie dokumentacji i stanowiska wobec zastrzeżeń Inspekcji Handlowej lub UOKiK.

Skontaktuj się z nami. Każdy miesiąc zwłoki to mniej czasu na spokojne przygotowania.