PPWR a system kaucyjny: jak przepisy PPWR i krajowy system kaucji na butelki i puszki się przenikają

Wstęp: dwa reżimy prawne, jedno pole gry

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR) weszło w życie 11 lutego 2025 r., a większość jego przepisów stosuje się bezpośrednio w Polsce od 12 sierpnia 2026 r. Równolegle działa krajowy system kaucyjny, uruchomiony 1 października 2025 r. na podstawie znowelizowanej ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Te dwa reżimy nakładają się na siebie: jeden jest unijny i stosowany wprost, drugi krajowy i już wdrożony operacyjnie. Efektem bywa realne zamieszanie w działach compliance producentów napojów i w sieciach handlowych. Poniżej wyjaśniamy, gdzie się stykają i jakie obowiązki z tego wynikają.

Pierwsza pułapka: numeracja artykułów PPWR i ustawy krajowej to dwa różne światy

Najczęstszy błąd redakcyjny w publikacjach branżowych polega na cytowaniu "artykułu 44" bez wskazania aktu prawnego. Numeracja rozporządzenia unijnego i numeracja polskiej ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi są od siebie całkowicie niezależne, a przepisy o tym samym numerze regulują zupełnie inne kwestie i wiążą inne podmioty.

Art. 50 PPWR dotyczy poziomów selektywnej zbiórki. Nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia do 1 stycznia 2029 r. selektywnego zbierania co najmniej 90% wagowo rocznie jednorazowych plastikowych butelek na napoje o pojemności do 3 litrów oraz jednorazowych metalowych pojemników na napoje o pojemności do 3 litrów. To cel adresowany do państwa, nie bezpośrednio do pojedynczego przedsiębiorcy, ale w praktyce realizowany właśnie przez systemy kaucyjne (DRS, Deposit Return Systems) i przekładany na obowiązki uczestników systemu.

Przepisy krajowe o systemie kaucyjnym regulują natomiast zupełnie inną warstwę: kto pobiera kaucję, kto ma obowiązek przyjmować zwroty i na jakich zasadach działa podmiot reprezentujący. Zgodnie z regulacją krajową placówki handlowe powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmowania zwrotów opakowań objętych systemem, natomiast placówki do 200 m² pobierają kaucję, a zwrot prowadzą dobrowolnie (z odrębnym reżimem dla szkła zwrotnego, jeżeli mają je w ofercie).

Praktyczna konsekwencja: zanim dział compliance przyjmie do realizacji obowiązek "z art. 44", musi ustalić, o który akt prawny chodzi. Cel 90% do 2029 r. i obowiązki placówki handlowej to dwie różne sprawy, dwa różne organy nadzoru i dwa różne terminy.

System kaucyjny w Polsce działa od października 2025 r.

Polski system kaucyjny nie jest nowością wprowadzoną przez PPWR. Od 1 października 2025 r. obejmuje:

• butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, kaucja 0,50 zł,
• puszki metalowe do 1 litra, kaucja 0,50 zł,
• szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra, kaucja 1,00 zł.

Rolę operatora pełni podmiot reprezentujący, działający na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw klimatu, z ustawowym wymogiem minimalnego kapitału zakładowego na poziomie 5 mln zł. Dla producenta zawierającego umowę z takim podmiotem jest to element weryfikacji wiarygodności kontrahenta, ale nie gwarancja jego trwałej wypłacalności.

PPWR tego systemu nie zastępuje. Wzmacnia go i porządkuje: wyznacza wspólny dla całej Unii cel zbiórki na poziomie 90% do 2029 r., wymusza spójność oznakowania opakowań z unijnymi piktogramami oraz rozwiązania konstrukcyjne takie jak przytwierdzone nakrętki.

Co realnie zmienia się od 12 sierpnia 2026 r., a co dopiero od 2030 r.

To drugie źródło nieporozumień. Nie wszystkie obowiązki PPWR zaczynają obowiązywać w tym samym momencie.

Od 12 sierpnia 2026 r. stosuje się między innymi:

• zakaz PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością (art. 5 ust. 2 PPWR), z progami 25 ppb dla pojedynczej substancji, 250 ppb dla sumy PFAS i 50 ppm dla całkowitej zawartości fluoru,
• limit pustej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych, transportowych i e-commerce (art. 24 PPWR),
• obowiązki dokumentacyjne: dokumentacja techniczna (art. 38) i Deklaracja Zgodności UE (art. 39).

Dopiero od 1 stycznia 2030 r. zaczynają obowiązywać:

• wymogi eco-design i przydatności do recyklingu (art. 6 PPWR),
• minimalna zawartość recyklatu PCR (art. 7 PPWR),
• zharmonizowane etykietowanie unijne, czyli nowe piktogramy i kody QR (art. 13-14 PPWR),
• zakazy określonych opakowań jednorazowych z Załącznika V (art. 25 PPWR),
• cele reuse i refill (art. 29-30 PPWR).

Rozróżnienie ma znaczenie kosztowe. Twierdzenie, że od sierpnia 2026 r. trzeba przeprojektować etykiety wszystkich opakowań kaucyjnych pod unijne piktogramy, jest nieprawdziwe i prowadzi do przedwczesnych inwestycji. Na kolizję znakowania kaucyjnego z docelowym oznakowaniem unijnym warto się przygotować, ale horyzontem jest tu rok 2030 i akty wykonawcze Komisji, które doprecyzują format oznaczeń.

Kary: co jest pewne, a co dopiero w projekcie

Rozporządzenie samo nie ustanawia taryfikatora kar. Zgodnie z art. 68 PPWR to państwa członkowskie mają ustanowić sankcje skuteczne, proporcjonalne i odstraszające oraz notyfikować je Komisji w terminie do 12 lutego 2027 r.

W Polsce narzędziem ma być projekt nowelizacji ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, oznaczony w wykazie prac rządu jako UC100. Projektowany taryfikator opiera się na karach administracyjnych w widełkach od 10 000 zł do 2 000 000 zł, przewidzianych między innymi za brak dokumentacji technicznej lub Deklaracji Zgodności UE, brak oceny przydatności do recyklingu, braki w oznakowaniu oraz naruszenie zakazu PFAS. Do kar pieniężnych dochodzą sankcje rynkowe: wstrzymanie wprowadzania do obrotu i zatrzymanie towaru na granicy przy imporcie spoza UE.

Niezależnie od tego przedsiębiorcy uczestniczący w systemie kaucyjnym podlegają krajowemu mechanizmowi opłaty produktowej za nieosiągnięcie wymaganych poziomów selektywnej zbiórki. Poziomy te rosną rocznie, od 77% w pierwszym roku funkcjonowania systemu do 90% w 2029 r., zgodnie z celem z art. 50 PPWR.

Zastrzeżenie: UC100 to nadal projekt. Konkretne widełki i przypisanie kar do poszczególnych naruszeń mogą się zmienić do dnia uchwalenia ustawy. Wiążący będzie dopiero tekst ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Aktualną wersję projektu można śledzić na legislacja.rcl.gov.pl.

UC100: status prac na wrzesień 2026 r.

Na dzień publikacji projekt UC100 pozostaje na etapie rządowym i nie został uchwalony. Rząd deklaruje przyjęcie ustawy w perspektywie 2026 roku, ale wiążącej daty publikacji w Dzienniku Ustaw nie da się dziś wskazać. Projekt jest przedmiotem krytyki części organizacji branżowych, dotyczącej głównie modelu organizacji systemu i skutków kosztowych dla łańcucha dostaw.

Wniosek dla biznesu jest jednak niezależny od losów projektu: PPWR stosuje się wprost od 12 sierpnia 2026 r. Obowiązki materialne, czyli dokumentacja techniczna, Deklaracja Zgodności UE, zgodność z zakazem PFAS i limitem pustej przestrzeni, już wiążą. Uchwalenie UC100 doda do nich krajową sankcję, nie stworzy samych obowiązków.

Praktyczne ryzyka do sprawdzenia dzisiaj

1. Mylenie podstaw prawnych. Sprawdź, czy w Twoich wewnętrznych procedurach obowiązki są przypisane do właściwego aktu. Cel 90% zbiórki wynika z art. 50 PPWR i wiąże państwo oraz, pośrednio, uczestników systemu kaucyjnego. Obowiązek przyjmowania zwrotów w placówce handlowej wynika z przepisów krajowych i zależy od powierzchni sklepu.
2. Opłata produktowa za nieosiągnięcie poziomów zbiórki. To ryzyko bieżące, rozliczane w cyklu rocznym na podstawie już obowiązujących przepisów krajowych, a nie scenariusz odległy w czasie i zależny od UC100.
3. Podwójne znakowanie opakowań. Oznakowanie kaucyjne wynikające z przepisów krajowych i docelowe zharmonizowane oznakowanie unijne z art. 13-14 PPWR będą musiały współistnieć na tym samym opakowaniu. Format doprecyzują akty wykonawcze Komisji. Do czasu ich wydania nie ma podstaw, by przeprojektowywać etykiety "na zapas".
4. Kondycja operatora systemu. Minimalny kapitał zakładowy podmiotu reprezentującego nie eliminuje ryzyka niewykonania umowy. Warto zabezpieczyć się umownie na wypadek problemów operatora w trakcie roku rozliczeniowego, zwłaszcza w zakresie raportowania i rozliczeń kaucji.
5. Zapasy magazynowe. Opakowania wyprodukowane przed 12 sierpnia 2026 r. wymagają odrębnej analizy statusu prawnego przy wprowadzaniu do obrotu po tej dacie.

Podsumowanie

Cel 90% selektywnej zbiórki jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych i metalowych pojemników na napoje do 1 stycznia 2029 r. jest przesądzony i wynika wprost z art. 50 PPWR. Polska ma tu przewagę startową: system kaucyjny działa od października 2025 r., a kolejne roczne poziomy zbiórki są już rozliczane.

Dla producentów, podmiotów reprezentujących i sieci handlowych oznacza to trzy priorytety: inwestycje w infrastrukturę zbiórki i jej raportowanie, precyzję rozliczeń kaucji oraz świadome rozplanowanie w czasie wymogów PPWR, które wchodzą etapami do 2030 r.

Opinia o obowiązkach kaucyjnych

Przecięcie PPWR i krajowego systemu kaucyjnego to obszar, w którym błąd interpretacyjny kosztuje podwójnie: raz jako sankcja, drugi raz jako nietrafiona inwestycja we wdrożenie obowiązku, który zacznie obowiązywać dopiero za kilka lat.

Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Cenkier doradza w prawie opakowań (PPWR) i przygotowuje compliance dla producentów, uczestników systemu kaucyjnego oraz dystrybutorów. Opinia o obowiązkach kaucyjnych mapuje Twoje konkretne ryzyko i porządkuje harmonogram działań na kolejne miesiące.

[Poproś o opinię](/kontakt)