Ochrona znaku towarowego — UPRP, EUIPO, koszty i egzekucja

Rejestracja znaku towarowego chroni markę przed kopiowaniem i nieuczciwą konkurencją — a mimo to ponad 60% polskich firm działa bez zarejestrowanego znaku. W erze e-commerce niechroniona marka to zaproszenie do przejęcia domeny, nazwy lub logo przez konkurencję. W 2023 roku do Urzędu Patentowego RP (UPRP) wpłynęło ponad 23 000 zgłoszeń znaków towarowych — rekord w historii polskiego urzędu. Trend ten pokazuje, że przedsiębiorcy coraz częściej rozumieją wartość ochrony marki.

Co można chronić jako znak towarowy — rodzaje oznaczeń

Znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które nadaje się do odróżniania towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innego przedsiębiorstwa. Katalog oznaczeń jest szeroki:

• Znaki słowne — sama nazwa firmy, produkt lub hasło reklamowe (np. „CENKIER")
• Znaki słowno-graficzne — kombinacja logotypu i nazwy — najczęściej rejestrowana forma
• Znaki graficzne — samo logo, bez słów
• Znaki przestrzenne — charakterystyczny kształt opakowania lub produktu
• Znaki dźwiękowe — dżingle, melodie identyfikujące markę
• Znaki kolorystyczne — konkretny kolor lub kombinacja kolorów (Tiffany Blue, Louboutin Red)
• Znaki animowane, multimedialne, holograficzne — dopuszczone od nowelizacji z 2019 roku

Znak musi mieć zdolność odróżniającą — nie może opisywać bezpośrednio właściwości towaru lub usługi, nie może być mylący ani sprzeczny z porządkiem publicznym. Nazwy geograficzne, imiona i nazwiska w zwykłej formie, a także oznaczenia generyczne (np. „piekarnia" dla usług piekarniczych) nie mogą być zarejestrowane.

Rejestracja w UPRP — procedura, terminy i koszty

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (UPRP) rejestruje znaki towarowe na terytorium Polski. Procedura rejestracji trwa zazwyczaj 12–18 miesięcy od zgłoszenia do decyzji o rejestracji, pod warunkiem braku przeszkód i sprzeciwów. Ochrona trwa 10 lat od daty zgłoszenia i może być przedłużana bezterminowo na kolejne 10-letnie okresy.

Klasyfikacja nicejska (Klasyfikacja Nicejska Towarów i Usług) obejmuje 45 klas. Im więcej klas obejmujesz zgłoszeniem, tym wyższe koszty, ale też szersza ochrona. Doświadczony pełnomocnik pomoże wybrać klasy optymalne — zbyt wąska lista klas to luki w ochronie, zbyt szeroka — niepotrzebne koszty i ryzyko utraty prawa z powodu nieużywania znaku.

Po złożeniu zgłoszenia UPRP bada je pod kątem bezwzględnych przeszkód rejestracji (brak zdolności odróżniającej, sprzeczność z porządkiem publicznym). Następuje publikacja w Biuletynie UPRP — przez 3 miesiące osoby trzecie mogą wnieść sprzeciw, jeśli uważają, że znak narusza ich wcześniejsze prawa.

Rejestracja w EUIPO — znak towarowy UE jako lepsza opcja dla firm eksportujących

Europejski znak towarowy (EUTM) zarejestrowany przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) w Alicante chroni markę we wszystkich 27 państwach członkowskich UE jednocześnie. To fundamentalna różnica w stosunku do krajowych rejestracji — jeden wniosek, jedna opłata, jedna data priorytetowa.

Koszty EUIPO są wyższe niż UPRP, ale przy działalności w kilku krajach UE rejestracja europejska jest tańsza i wygodniejsza niż kilka krajowych:

• Opłata za zgłoszenie elektroniczne (1 klasa): 850 EUR
• Każda kolejna klasa (2. klasa): 50 EUR
• Każda kolejna klasa (3. i dalsze): 150 EUR za klasę
• Rejestracja EUTM trwa 4–6 miesięcy przy braku sprzeciwów

Ryzyko EUTM: jeśli znak ma przeszkodę rejestracji w choćby jednym kraju UE (np. kolizja z istniejącym znakiem w Niemczech), wniosek może zostać odrzucony w całości. W takiej sytuacji można przekształcić wniosek europejski w zgłoszenia krajowe — z zachowaniem daty pierwszeństwa.

Naruszenie znaku towarowego — jak reagować i jakie roszczenia przysługują

Uprawniony ze znaku towarowego może żądać od naruszającego: zaniechania naruszenia, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody (w tym wydania korzyści uzyskanych przez naruszyciela), a w przypadku dóbr intelektualnych — podania do publicznej wiadomości wyroku. Sąd może też zarządzić zniszczenie towarów opatrzonych bezprawnie znakiem.

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj wezwanie do zaprzestania naruszeń — tzw. cease & desist letter. Profesjonalnie sporządzone wezwanie często skutkuje dobrowolnym usunięciem naruszającego oznaczenia bez konieczności wytaczania powództwa. Jeśli naruszyciel nie reaguje — można wystąpić o zabezpieczenie roszczenia, a następnie wytoczyć powództwo.

Monitorowanie i ochrona znaku — działania proaktywne

Rejestracja znaku to dopiero początek ochrony. Właściciel znaku powinien aktywnie monitorować rynek — zarówno nowe zgłoszenia podobnych znaków w UPRP i EUIPO, jak i oferty handlowe w internecie, na platformach e-commerce i w mediach społecznościowych. UPRP i EUIPO oferują bezpłatne systemy alertów o nowych zgłoszeniach podobnych oznaczeń (UPRP e-monitor, EUIPO eSearch plus).

Jeśli w Biuletynie UPRP pojawi się zgłoszenie podobnego znaku — masz 3 miesiące na wniesienie sprzeciwu. Sprzeciw jest tańszy i skuteczniejszy niż późniejsze powództwo o unieważnienie zarejestrowanego znaku. Wiele firm zaniedbuje monitoring i budzi się, gdy konkurent ma już prawomocną rejestrację.

Warto też zadbać o przedłużenie ochrony w odpowiednim czasie — UPRP nie przypomina o terminie, a uchybienie prowadzi do wygaśnięcia prawa. Przedłużenie możliwe jest w ciągu ostatniego roku przed upływem ochrony lub w ciągu 6 miesięcy po jego upływie (z dodatkową opłatą).

Utrata prawa do znaku — nieużywanie i inne przyczyny

Zarejestrowany znak towarowy może zostać unieważniony lub wygaszone prawo do niego, jeśli: właściciel przez 5 kolejnych lat nie używał znaku dla towarów/usług, dla których jest zarejestrowany; znak stał się mylący dla konsumentów; znak stał się nazwą rodzajową (genericside). Ostatnia przyczyna dotyczy m.in. takich niegdyś zastrzeżonych marek jak „eskalator", „aspiryna" czy „szlafrok" — ich właściciele stracili prawa, bo oznaczenia weszły do języka potocznego jako nazwy rodzajowe.

Obrona przez zarzutem nieużywania wymaga udowodnienia rzeczywistego używania znaku — fakturami, fotografiami, katalogami, wydrukami ze strony internetowej. Dokumentację należy archiwizować systematycznie od daty rejestracji.

Zarejestruj swoją markę, zanim zrobi to ktoś inny — w Polsce i w Europie. Przed zgłoszeniem przeprowadź badanie zdolności rejestrowej i poszukiwanie wcześniejszych znaków kolizyjnych. Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Cenkier w Lublinie kompleksowo obsługuje klientów w zakresie rejestracji i ochrony znaków towarowych — od strategii ochrony marki po postępowania sporne przed UPRP i EUIPO. Umów konsultację: tel. +48 792 911 906, e-mail: kancelaria@cenkier.pl, ul. Krótka 4/3, 20-077 Lublin.