Geneza ustawy NUP — dyrektywa UE 2019/633
Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom handlowym podmiotów zajmujących znaczącą siłę nabywczą (NUP) implementuje dyrektywę UE 2019/633 w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach B2B w łańcuchu dostaw w sektorze rolno-spożywczym. Cel: ochrona słabszych uczestników łańcucha dostaw (producenci rolni, małe i średnie firmy spożywcze) przed nieuczciwymi praktykami dużych nabywców.
Podmiotowy zakres ustawy NUP
Ochrona NUP przysługuje dostawcom produktów rolnych lub spożywczych, jeśli ich obrót jest niższy niż obrót nabywcy. Próg aktywujący: nabywca o obrocie powyżej 2 mln EUR rocznie — wobec dostawców o niższym obrocie. Ustawa tworzy kilka kategorii (2 mln–10 mln EUR, 10 mln–50 mln EUR itd.) z różnymi zakresami ochrony. Nabywcą może być każdy podmiot nabywający produkty w handlu hurtowym, detalicznym lub przetwórstwie — w tym sieci handlowe, zakłady przetwórcze, platformy e-commerce z produktami spożywczymi.
Czarna lista — bezwzględnie zakazane praktyki
Ustawa NUP zawiera "czarną listę" praktyk niedopuszczalnych pod żadnym warunkiem: opóźnienie płatności za produkty rolno-spożywcze powyżej 30 dni (produkty szybko się psujące) lub 60 dni (pozostałe), anulowanie zamówień produktów szybko się psujących z terminem krótszym niż 30 dni, jednostronne zmiany warunków umowy dotyczące dostaw, płatności, jakości lub ilości, wymaganie od dostawcy opłat za usługi których dostawca nie żądał lub z których nie korzystał, pobieranie płatności za deteriorację towaru lub jego utratę z winy nabywcy bez udowodnienia winy dostawcy.
Szara lista — praktyki dozwolone tylko przy wyraźnym uzgodnieniu
Szara lista zawiera praktyki, które mogą być stosowane, ale wyłącznie jeśli zostały jasno i jednoznacznie uzgodnione w umowie: zwrot niesprzedanych produktów, opłaty za uwidocznienie produktów (listing fee), opłaty za promocje, opłaty za marketing. Bez wyraźnego zapisu w umowie — te praktyki są zakazane.
Roszczenia dostawcy przy naruszeniu NUP
Dostawca może dochodzić: zakazu dalszego stosowania praktyki (powództwo o zaniechanie), naprawienia szkody wynikłej z nieuczciwej praktyki (odszkodowanie na zasadach KC), zwrotu bezpodstawnie pobranych opłat. Postępowanie: dostawca może złożyć zawiadomienie do UOKiK lub wnieść pozew do sądu powszechnego. Oba tryby są niezależne.
Odpowiedzialność administracyjna — UOKiK
UOKiK prowadzi postępowania z urzędu lub na wniosek w sprawach NUP. Kary: do 3% obrotu nabywcy za naruszenia. UOKiK może nakazać zaniechanie praktyki i opublikowanie decyzji. Postępowania UOKiK w sprawie NUP — prowadzone od 2022 r., pierwsze decyzje dotknęły dużych sieci handlowych i przetwórców.
Szerszy kontekst — uczciwość w łańcuchach dostaw B2B
Choć ustawa NUP dotyczy formalnie sektora rolno-spożywczego, trend regulacyjny idzie w kierunku ochrony słabszych uczestników łańcucha dostaw B2B w ogóle. Zasady uczciwości handlowej — zakaz narzucania warunków, terminowe płatności, transparentność — stają się standardem regulacyjnym w UE i warto je stosować szerzej.
Podsumowanie
Jeśli działasz jako dostawca dla dużych sieci handlowych lub przetwórców i doświadczasz nieuczciwych praktyk — ustawa NUP daje Ci konkretne narzędzia. Warto skonsultować z prawnikiem czy zachowanie kontrahenta wypełnia przesłanki ustawy przed podjęciem działań.
Powiązane strony