Od 17 lutego 2024 roku Digital Services Act (DSA) obowiązuje wszystkie platformy internetowe działające na terenie Unii Europejskiej, niezależnie od ich wielkości. Przedsiębiorcy prowadzący sklepy internetowe, marketplace'y czy serwisy z treściami generowanymi przez użytkowników muszą dostosować swoje działania do nowych wymogów prawnych. W 2026 roku Komisja Europejska zapowiada wzmożone kontrole i pierwsze znaczące kary finansowe za nieprzestrzeganie przepisów.
Rozporządzenie (UE) 2022/2065 wprowadza szczegółowe obowiązki dotyczące moderacji treści, transparentności algorytmów oraz ochrony użytkowników przed nielegalnymi produktami i usługami. Firmy działające w Lublinie i całej Polsce często nie zdają sobie sprawy, że przepisy DSA dotyczą nie tylko gigantów technologicznych, ale również średnich i małych przedsiębiorstw oferujących usługi pośrednictwa online.
Klasyfikacja platform według Digital Services Act
DSA dzieli podmioty świadczące usługi pośrednictwa na cztery kategorie, z których każda podlega innym obowiązkom. Podstawowy podział obejmuje usługi pośrednie (mere conduit), usługi cachingowe, usługi hostingowe oraz platformy internetowe. Najdalej idące wymogi dotyczą bardzo dużych platform internetowych (VLOP) i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych (VLOSE), które obsługują średnio ponad 45 milionów aktywnych użytkowników miesięcznie w Unii Europejskiej.
Dla większości polskich przedsiębiorców istotna jest kategoria platform internetowych, do której zaliczają się marketplace'y, sklepy z systemem ocen produktów, serwisy ogłoszeniowe oraz platformy społecznościowe. Platforma internetowa to usługa hostingowa, która na wniosek odbiorcy usługi przechowuje i rozpowszechnia informacje publicznie, chyba że działalność ta stanowi jedynie niewielki i czysto pomocniczy element innej usługi.
Praktyczny przykład: Sklep internetowy sprzedający wyłącznie własne produkty bez możliwości wystawiania ofert przez osoby trzecie nie jest platformą w rozumieniu DSA. Natomiast ten sam sklep, który umożliwia innym sprzedawcom wystawianie ofert lub pozwala użytkownikom publikować recenzje produktów, już podlega przepisom jako platforma internetowa.
Obowiązki informacyjne i punkty kontaktowe
Każda platforma internetowa musi wyznaczyć punkt kontaktowy umożliwiający organom państw członkowskich, Komisji Europejskiej oraz odbiorcom usług bezpośrednią i szybką komunikację drogą elektroniczną. Informacje o punkcie kontaktowym należy opublikować w łatwo dostępnym miejscu na platformie, najlepiej w stopce strony internetowej lub w sekcji informacji prawnych.
Punkt kontaktowy musi być obsługiwany w jednym z języków urzędowych państwa członkowskiego, w którym platforma ma siedzibę lub przedstawiciela prawnego, oraz w języku angielskim. Dla platform działających w Polsce oznacza to konieczność zapewnienia obsługi w języku polskim. Odpowiedzi na zapytania organów powinny być udzielane bez zbędnej zwłoki.
Platformy niemające siedziby w Unii Europejskiej, ale oferujące usługi odbiorcom w UE, muszą wyznaczyć przedstawiciela prawnego w jednym z państw członkowskich, w których świadczą usługi. Przedstawiciel ten może być pociągnięty do odpowiedzialności za nieprzestrzeganie DSA zamiast lub obok samej platformy.
System zgłaszania nielegalnych treści
Platformy internetowe zobowiązane są do ustanowienia łatwych w obsłudze i dostępnych mechanizmów umożliwiających każdej osobie lub podmiotowi zgłaszanie nielegalnych treści. Mechanizm ten musi pozwalać na składanie zgłoszeń wyłącznie drogą elektroniczną i umożliwiać zgłaszającemu podanie uzasadnienia, dlaczego dana treść jest nielegalna.
Zgłoszenie musi zawierać wystarczająco szczegółowe informacje pozwalające platformie na ocenę zgłaszanej treści, w tym dokładne wskazanie lokalizacji treści (URL), opis nielegalności oraz imię i nazwisko lub nazwę zgłaszającego wraz z adresem e-mail. Platformy mogą odrzucić zgłoszenia, które są oczywiście bezzasadne lub stanowią nadużycie systemu zgłaszania.
Po otrzymaniu zgłoszenia platforma musi niezwłocznie podjąć decyzję o tym, czy zgłoszona treść jest nielegalna i czy należy ją usunąć lub zablokować dostęp do niej. Decyzję wraz z uzasadnieniem należy przekazać zarówno zgłaszającemu, jak i użytkownikowi, który udostępnił treść. W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia systemu ticketowego lub dedykowanego oprogramowania do zarządzania zgłoszeniami.
Definicja nielegalnych treści
DSA definiuje nielegalne treści jako informacje niezgodne z prawem unijnym lub prawem państwa członkowskiego, niezależnie od dokładnego przedmiotu lub charakteru tego prawa. Obejmuje to między innymi oferty sprzedaży podrobionych produktów, treści naruszające prawa autorskie, mowę nienawiści, oszustwa konsumenckie, nielegalne usługi czy produkty niespełniające wymogów bezpieczeństwa.
Przedsiębiorcy prowadzący platformy w Lublinie i innych miastach Polski muszą znać nie tylko przepisy polskie, ale również regulacje unijne dotyczące produktów i usług oferowanych na ich platformach. Kancelaria Radcy Prawnego Joanna Cenkier w Lublinie regularnie doradza klientom w zakresie identyfikacji nielegalnych treści i budowania procedur compliance zgodnych z DSA.
Transparentność moderacji treści i algorytmów
Platformy internetowe muszą publikować w regulaminie jasne, precyzyjne, łatwo dostępne i zrozumiałe informacje o wszelkich ograniczeniach stosowanych wobec korzystania z ich usług. Dotyczy to zarówno zasad moderacji treści, jak i kryteriów stosowanych przez algorytmy rekomendujące lub rankingujące treści.
Regulamin powinien szczegółowo opisywać politykę platformy w zakresie moderacji treści, w tym informacje o wykorzystywaniu systemów automatycznych, procedurach odwoławczych oraz współpracy z zaufanymi zgłaszającymi (trusted flaggers). Każda zmiana regulaminu wymaga wcześniejszego powiadomienia użytkowników z odpowiednim wyprzedzeniem.
Platformy wykorzystujące systemy rekomendacji treści muszą przedstawić w regulaminie główne parametry stosowane do określania, sugerowania, ustalania kolejności lub ustalania priorytetów informacji. Użytkownicy powinni mieć możliwość wyboru co najmniej jednej opcji systemu rekomendacji nieopartej na profilowaniu w rozumieniu RODO.
Uwaga dla marketplace'ów: Jeśli Twoja platforma stosuje algorytmy wpływające na widoczność ofert sprzedawców, musisz ujawnić główne parametry rankingu, takie jak cena, oceny klientów, historia transakcji czy opłaty promocyjne. Brak transparentności może skutkować karą do 6% rocznego obrotu.
Obowiązki wobec sprzedawców na platformach
Platformy umożliwiające konsumentom zawieranie umów na odległość ze sprzedawcami muszą weryfikować wiarygodność przedsiębiorców oferujących produkty lub usługi. Przed umożliwieniem sprzedawcy korzystania z platformy należy uzyskać następujące informacje: dane identyfikacyjne (w tym numer REGON lub KRS), dane kontaktowe, kopię dokumentu tożsamości lub dane uwierzytelniające, dane rachunku płatniczego oraz ewentualnie numer rejestracyjny VAT.
Platforma ma obowiązek dołożyć należytej staranności w celu oceny, czy informacje uzyskane od sprzedawcy są wiarygodne poprzez wykorzystanie ogólnodostępnych urzędowych baz danych online. W Polsce oznacza to weryfikację w Krajowym Rejestrze Sądowym, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz rejestrze VAT.
Jeśli platforma uzyska informacje wskazujące na nielegalne produkty lub usługi oferowane przez sprzedawcę, musi zawiesić świadczenie usługi temu sprzedawcy. Zawieszenie powinno trwać do czasu rozwiania wątpliwości co do legalności działalności. Platformy muszą również publikować w interfejsie online informację, że dany sprzedawca nie jest przedsiębiorcą, jeśli przedstawił się jako konsument.
Wewnętrzny system rozpatrywania skarg
DSA wymaga od platform internetowych ustanowienia wewnętrznego systemu rozpatrywania skarg użytkowników na decyzje moderacyjne. System ten musi umożliwiać użytkownikom składanie skarg na decyzje o usunięciu lub zablokowaniu treści, zawieszeniu lub zakończeniu świadczenia usługi oraz na decyzje o odrzuceniu zgłoszenia nielegalnej treści.
Platforma musi rozpatrzyć skargę bez zbędnej zwłoki, uwzględniając znaczenie i złożoność sprawy oraz znaczenie skargi dla danego użytkownika. Decyzję o uwzględnieniu lub odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem należy przekazać użytkownikowi drogą elektroniczną. Jeśli skarga zostanie uwzględniona, platforma musi niezwłocznie cofnąć zaskarżoną decyzję.
Użytkownicy niezadowoleni z rozpatrzenia skargi przez platformę mogą skorzystać z pozasądowego rozstrzygania sporów poprzez certyfikowane organy pozasądowe. Platformy muszą informować użytkowników o tej możliwości i współpracować w dobrej wierze z wybranymi organami pozasądowymi.
Obowiązki raportowania i przejrzystości
Platformy internetowe publikują co najmniej raz na sześć miesięcy raport o moderacji treści zawierający szczegółowe informacje liczbowe i jakościowe. Raport musi obejmować liczbę zgłoszeń nielegalnych treści według kategorii nielegalności i państw członkowskich, liczbę usunięć treści, liczbę zawieszeń i zakończeń świadczenia usług oraz informacje o wykorzystywaniu systemów automatycznych do moderacji.
Raporty publikuje się w publicznie dostępnej sekcji platformy w formacie umożliwiającym wyszukiwanie i analizę danych. Komisja Europejska udostępnia bazę danych zawierającą wszystkie raporty przejrzystości platform działających w UE, co pozwala na porównywanie praktyk moderacyjnych różnych platform.
Bardzo duże platformy internetowe podlegają dodatkowym obowiązkom raportowania, w tym corocznej niezależnej kontroli zgodności z DSA przeprowadzanej przez audytorów zatwierdzonych przez Komisję Europejską. Koszty audytu pokrywa platforma, a raport z audytu jest publikowany publicznie.
Sankcje za naruszenie Digital Services Act
Komisja Europejska oraz krajowe organy właściwe do spraw usług cyfrowych mogą nakładać kary pieniężne za naruszenie DSA. Maksymalna wysokość kary wynosi 6% całkowitego rocznego obrotu przedsiębiorstwa w poprzednim roku obrotowym. W przypadku podania nieprawdziwych, niepełnych lub wprowadzających w błąd informacji kara może wynieść do 1% rocznego obrotu.
Komisja może również nałożyć okresowe kary pieniężne zmuszające platformę do zaprzestania naruszenia lub do zastosowania się do decyzji o środkach tymczasowych. Okresowa kara może wynosić do 5% średniego dziennego obrotu w poprzednim roku obrotowym za każdy dzień zwłoki.
W Polsce organem właściwym do nadzoru nad przestrzeganiem DSA przez platformy inne niż bardzo duże jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Organ ten może prowadzić postępowania wyjaśniające, żądać informacji i dokumentów oraz nakładać kary administracyjne zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu.
Poza sankcjami administracyjnymi platformy mogą ponosić odpowiedzialność cywilną wobec użytkowników za szkody wynikające z naruszenia obowiązków DSA. Użytkownicy mogą dochodzić odszkodowania przed sądami krajowymi, co stanowi dodatkowe ryzyko dla przedsiębiorców nieprzestrzegających przepisów.
Przygotowanie platformy do kontroli w 2026 roku
Komisja Europejska zapowiedziała, że 2026 rok będzie okresem intensyfikacji kontroli przestrzegania DSA przez platformy wszystkich rozmiarów. Przedsiębiorcy powinni już teraz przeprowadzić audyt zgodności swoich platform z wymogami rozporządzenia i wdrożyć niezbędne zmiany organizacyjne oraz techniczne.
Pierwszym krokiem jest prawidłowa klasyfikacja własnej działalności i określenie, czy platforma podlega przepisom DSA. Następnie należy przeanalizować wszystkie obowiązki wynikające z rozporządzenia dla danej kategorii platformy i porównać je z obecnym stanem faktycznym. Szczególną uwagę należy zwrócić na mechanizmy zgłaszania nielegalnych treści, procedury moderacyjne oraz transparentność algorytmów.
Wdrożenie zgodności z DSA wymaga często zmian w regulaminie platformy, polityce prywatności, systemach IT oraz procesach obsługi użytkowników. Platformy powinny przeszkolić pracowników odpowiedzialnych za moderację treści i obsługę zgłoszeń, aby zapewnić jednolite stosowanie procedur zgodnych z przepisami.
Dokumentacja procesów i decyzji moderacyjnych ma znaczenie dla wykazania należytej staranności w przypadku kontroli lub postępowania administracyjnego. Platformy powinny prowadzić rejestry zgłoszeń, skarg, decyzji moderacyjnych oraz działań podjętych w odpowiedzi na wnioski organów, co ułatwi sporządzenie wymaganych raportów przejrzystości.
Przedsiębiorcy prowadzący platformy internetowe w Lublinie mogą skorzystać z doradztwa prawnego w zakresie wdrożenia DSA w Kancelarii Radcy Prawnego Joanna Cenkier przy ul. Krótkiej 4/3. Kompleksowa analiza platformy, przygotowanie dokumentacji compliance oraz reprezentacja w postępowaniach przed organami nadzoru to usługi, które minimalizują ryzyko sankcji i zapewniają zgodność z unijnymi standardami ochrony użytkowników.
Digital Services Act stanowi fundamentalną zmianę w regulacji przestrzeni cyfrowej w Europie. Platformy, które już teraz dostosują swoje działania do wymogów rozporządzenia, zyskają przewagę konkurencyjną poprzez budowanie zaufania użytkowników i uniknięcie kosztownych kar administracyjnych w nadchodzących latach.
Powiązane strony