Po każdym sporze sądowym prawnik zadaje sobie to samo pytanie: jak można było tego uniknąć? W dziewięćdziesięciu procentach przypadków odpowiedź jest prosta — jedną lub kilkoma precyzyjnymi klauzulami w umowie. Poniżej pięć klauzul, których brak generuje największe straty dla przedsiębiorców — na podstawie najczęstszych sporów z praktyki kancelarii obsługujących firmy.
Klauzula 1 — Limit odpowiedzialności (Liability Cap)
Limit odpowiedzialności odszkodowawczej to jedno z najważniejszych postanowień każdej umowy B2B. Bez niego, strona która wyrządzi szkodę kontrahedntowi odpowiada za pełną wartość szkody — w tym utracone korzyści, szkody pośrednie, straty łańcucha dostaw. W przypadku dostawcy usług IT, agencji marketingowej, consultanta — ich honorarium wynosi dziesiątki tysięcy złotych, ale błąd w ich pracy może kosztować klienta miliony.
Wzorcowa klauzula: „Całkowita odpowiedzialność Wykonawcy z tytułu umowy, niezależnie od podstawy prawnej, nie przekracza łącznej wartości wynagrodzenia zapłaconego przez Zamawiającego w ciągu 12 miesięcy poprzedzających zdarzenie powodujące szkodę. Wyłącza się odpowiedzialność za utracone korzyści, szkody pośrednie i szkody wynikające z utraty danych." Taka klauzula jest sprawiedliwa i daje obu stronom pewność co do maksymalnego ryzyka finansowego.
Klauzula 2 — Kara umowna za opóźnienie
Kara umowna (art. 483 KC) za opóźnienie w wykonaniu świadczenia jest jedynym skutecznym narzędziem dyscyplinującym kontrahenta. Bez kary umownej dochodzenie odszkodowania za opóźnienie wymaga udowodnienia szkody w procesie sądowym — kosztownego i czasochłonnego. Z karą umowną — wystarczy wykazać fakt opóźnienia. Kara umowna powinna być: proporcjonalna (np. 0,1–0,5% wynagrodzenia za każdy dzień opóźnienia), ograniczona górnym limitem (np. 15–20% wynagrodzenia), i precyzyjnie opisywać, co jest dniem opóźnienia.
Art. 484 §1 KC stanowi, że w braku odmiennego postanowienia umownego, wierzyciel nie może żądać odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę. Oznacza to: kara umowna zastępuje odszkodowanie. Jeśli Twoja szkoda jest wyższa niż kara umowna — tracisz nadwyżkę. Aby tego uniknąć, warto w umowie zastrzec prawo do dochodzenia odszkodowania powyżej kary umownej: „Strony zastrzegają prawo dochodzenia odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę umowną na zasadach ogólnych." Bez tej klauzuli — kara jest sufitem Twojego odszkodowania.
Klauzula 3 — Force Majeure i Hardship
Klauzula siły wyższej (force majeure) zwalnia stronę z odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania z powodu zdarzeń zewnętrznych, nieprzewidywalnych i niemożliwych do zapobieżenia. Pandemia, naturalne katastrofy, akty terroru, blokady portów, cyberataki — to zdarzenia, które mogą całkowicie uniemożliwić realizację kontraktu.
Wzorcowa klauzula force majeure musi zawierać: definicję siły wyższej (może zawierać nieenumeratywny katalog zdarzeń), obowiązek powiadomienia drugiej strony w określonym terminie (np. 5 dni od zajścia zdarzenia), prawo do zawieszenia wykonania na czas trwania siły wyższej, prawo do odstąpienia od umowy jeśli siła wyższa trwa dłużej niż X miesięcy. Brak powiadomienia w terminie może skutkować utratą ochrony z klauzuli force majeure.
Klauzula 4 — Własność intelektualna i prawa autorskie
W każdej umowie, w wyniku której powstają treści, kody, projekty, grafiki lub oprogramowanie — klauzula o prawach autorskich jest absolutnie niezbędna. Pytania, które musi rozstrzygać: Kto jest właścicielem wyników pracy — zamawiający czy wykonawca? Na jakich polach eksploatacji zamawiający może korzystać z wyników (internet, druk, TV, odsprzedaż)? Czy prawa autorskie są przenoszone (cesja) czy udzielana jest licencja? Czy licencja jest wyłączna? Czy wykonawca zachowuje prawo do pokazywania pracy w portfolio?
Brak klauzuli IP w umowie o tworzenie treści cyfrowych to tykająca bomba. Po zakończeniu współpracy wykonawca może twierdzić, że nadal jest właścicielem kodu lub projektu i żądać za dalsze korzystanie z niego wynagrodzenia lub zakazać jego używania. To realne ryzyko, szczególnie przy rozstaniach w złej atmosferze.
Klauzula 5 — Wypowiedzenie i rozwiązanie umowy
Ostatnia z pięciu kluczowych klauzul dotyczy wyjścia z umowy. Dobra klauzula wypowiedzenia powinna regulować: terminy wypowiedzenia (np. 3 miesiące dla umów długoterminowych), przesłanki do natychmiastowego rozwiązania (istotne naruszenie umowy (material breach), np. opóźnienie powyżej 30 dni, naruszenie NDA, utrata licencji), skutki finansowe wypowiedzenia (co z zaległym wynagrodzeniem, zaliczkami, przedpłatami), obowiązki stron po rozwiązaniu (zwrot materiałów, danych, dokumentacji).
Bez klauzuli wypowiedzenia, rozwiązanie umowy może być możliwe tylko na podstawie art. 491 KC (przy zwłoce w wykonaniu zobowiązania wzajemnego) lub art. 492 KC (terminy istotne) — co wymaga dodatkowych kroków formalnych i nie zawsze jest dostępne. A umowa zawarta na czas nieokreślony bez klauzuli wypowiedzenia — co do zasady może być wypowiedziana przez każdą stronę w każdym czasie (art. 365¹ KC), co też może być zaskakujące.
Przeprowadzamy audyty umów B2B i wskazujemy brakujące klauzule. Przygotowujemy umowy z kompletną ochroną dla obu stron. Zapraszamy do Lublina: kancelaria@cenkier.pl, tel. +48 792 911 906.
Praktyczna rada: checklista pięciu klauzul przy każdej umowie
Przed podpisaniem każdej umowy B2B sprawdź, czy zawiera wszystkie pięć kluczowych klauzul: (1) Czy jest limit odpowiedzialności? Na jakim poziomie? (2) Czy są kary umowne za opóźnienie? Jak obliczane, z jakim górnym limitem? (3) Czy jest klauzula force majeure definiująca zdarzenia i procedurę? (4) Czy jest klauzula IP określająca własność wyników pracy? (5) Czy jest klauzula wypowiedzenia z terminami i przesłankami natychmiastowego rozwiązania? Jeśli którakolwiek z tych klauzul jest nieobecna lub ogólnikowa — to sygnał do negocjacji przed podpisaniem.
Powiązane strony